گه‌ڕان

Shadow Shadow
سیاسه‌تی

میلیشیاکان و گەندەڵی

بەرپرسێکی پێشووی ئەمریکی دوو هەڵەی ستراتیژیی وڵاتەکەی لە عێراق ئاشکرا دەکات

2022.08.17 - 13:14
App store icon Play store icon Play store icon
بەرپرسێکی پێشووی ئەمریکی دوو هەڵەی ستراتیژیی وڵاتەکەی لە عێراق ئاشکرا دەکات

ناس کورد-

ڕۆبێرت فۆرد، باڵیۆزی پێشووی ئەمریکا لە سووریا و جەزائیر و توێژەر لە پەیمانگای رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە واشنتۆن باس لە دوو هەڵەی ستراتیژی ئەمریکییەکان دەکات کە عێراقی لەڕووی هەژموونی میلیشیاکان و زۆری گەندەڵی بەم ڕۆژە گەیاندووە.

کەناڵی ناس کورد لە تێلیگرام جۆین بکە   

 

ڕۆبێرت فۆرد کە لە ساڵانی 2004 تا 2009دا بەرپرسی نوسینگەی کاروباری سیاسیی باڵیۆزخانەی ئەمریکاش بووە لە بەغدا چەند ڕاستییەک لەبارەى هەڵە و شکستی ئەمریکا دەنێت لە عێراق و دەڵێت، "ئەو ئاگادارکردنەوەیە بۆ ئەو کەسانەی زیادەڕەوی دەکەن لە باسکردنی تواناکانی ئەمریکا."

 

 

دەقی وتارەکە کە ناس کورد کردوویەتی بە کوردی:

شکستی ئەمریکا و قەیرانی عێراق (دوو هەڵە گەورەی ستراتیژی ئەمریکا لە عێراق)

 

وادیارە قەیرانی سیاسیی ئێستا لە بەغدا سەرەتای کۆتاییهاتنی ڕژێمی سیاسیی عێراقە کە لەژێر چەتری ئەمریکییەکاندا لە ساڵانی 2003-2011 بنیادنرا.

من بەڕێوەبەری نوسینگەی کاروباری سیاسی بووم لە باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە عێراق لە ساڵانی 2004 تاوەکو 2009، وەک خۆم زۆر هەست بە داخ و شکست دەکەم، ڕاستە ئەمریکییەکان دەستوریان نەنوسییەوە، بەڵکو عێراقییەکان خۆیان نوسییانەوە، بەڵام ئەمریکییەکان سووربوون لەسەر تەواوکردنی نوسینەوەی دەستور لەو ماوەیەی دەسەڵاتی داگیرکەری ئەمریکا دیاریکردبوو کە پۆڵ بریمەر سەرکردایەتی دەکرد.

باڵیۆزخانەکەمان لە ساڵی 2005دا دەیزانی کە ئەو ماوەیە هیچ واقیعی نییە بۆ نوسینەوەی دەستور، بەڵام واشنتن پێشنیازەکەمانی ڕەتکردەوە بۆ گۆڕینی ئەو ماوەیە. ڕاستە ئەمریکییەکان ڕێگەیان نەدا سیستەمی (پشکپشکێنە) بنوسرێتەوە کە ڕێگەی بە حزبە سیاسییە عێراقییەکان دەدا وەزارەتەکان بەکاربهێنن بۆ بەدەستهێنانی پارە و هەلی کار، بەڵکو حزبە سیاسییە عێراقییەکان خۆیان ئەو سیستەمەیان دامەزراند، بەڵام ئەمریکییەکان فشاریان لەو حزبە سیاسییانە کرد حکومەتێکی هاوپەیمانی دابمەزرێنن کە هانی دامەزراندنی سیستەمی پشکپشکێنەی دەدا. هەروەها ئەمریکییەکان فشاریان کرد بۆئەوەی نوری مالیکی لە ساڵی 2006دا پۆستی سەرۆکوەزیران وەربگرێت، هەروەها لە ساڵی 2010شدا هەمان فشاریان کردەوە.

بابەتێکی لەوەش گرنگترە ئەوەیە کە ئەمریکییەکان دوو هەڵەی زۆر گەورەی ستراتیژییان ئەنجام دا لە ساڵانی سەرەتای کۆماری نوێی عێراق. یەکەم، ئەمریکییەکان، بە منیشەوە، زۆر ساوێلکەبووین لەبارەى کێشەی میلیشیاکانەوە. لە ئەیلولی ساڵی 2003، کاتێک نوێنەری پۆڵ بریمەربووم لە نەجەف، فەیلەقی بەدر لەژێر هەڕەشەی چەکدا بۆماوەی چوار کاتژمێر منیان دەستبەسەرکرد و دواتر ئازادیان کردم، بۆیە کاتێک لە ساڵی 2004دا لە باڵیۆزخانەی ئەمریکا کارم دەکرد، زۆر بە باشی ئاگاداری مەترسی میلیشیاکان بووم لەسەر ئاسایش و سەقامگیری عێراق، بەڵام ئەمریکییەکان هەوڵەکانیان بۆ بنبڕکردنی تەواوەتی ڕێکخراوی قاعیدە لە عێراق چڕکردەوە، نەک لەناوبردنی تەواوەتی میلیشیا جۆراوجۆرەکانی عێراق. هەروەها کاتێک لەلایەکەوە شەڕی میلیشیاکانی سوپای مەهدیمان بە سەرۆکایەتی موقتەدا سەدر دەکرد، لەلایەکی ترەوە پێشوازیمان لە ئەندامانی میلیشیاکانی تر لە ئەنبار، سەلاحەدین، حلە، شاری سەدر یان بەسرە دەکرد بۆئەوەی داغڵی پرۆسەی سیاسی ببن و هانمان دەدان پەیوەندی بە حزبە سیاسییەکانەوە بکەن یاخود حزبی خۆیان دابمەزرێنن و لە هەڵبژاردنەکاندا کێبرکێ بکەن.

بە بیرکردنەوەی ئێمە، کە زۆر ساوێلکانە بوو، فەرماندی میلیشیاکان واز لە چەکەکانیان دەهێنن و تەنها لەناو پەرلەمان و ئەنجومەنی وەزیراندا کار دەکەن بۆئەوەی پڕۆژەکانیان سەربخەن، بەڵام میلیشیاکان پارێزگارییان لە چەکەکانیان کرد، حکومەتی عێراقیش هیچ هەوڵێکی جدی نەدا بۆ داماڵینی چەکی ئەو میلیشیایانە. ئەمریکییەکانیش ئەو بابەتەیان قبوڵ کرد، چونکە نەماندەویست ڕووبەڕووی شەڕێکی فراوان و درێژ ببینەوە.

هەروەها دوای گەڕانەوەی سوپای ئەمریکاش بۆ عێراق لە ساڵی 2014، هەوڵی ئەمریکییەکان تەنها بۆ لەناوبردنی ڕێکخراوی داعش بوو، چەند ڕێککەوتنێکی تەکتیکیش لەگەڵ میلیشیا عێراقییەکانی نزیک لە ئێران ئەنجام درا بە مەبەستی لەناوبردن و تێکشکاندنی داعش. بەبێ گومان ئەوە ڕاستە کە ئێران یارییەکی زۆر قێزەونی لەو ساڵانەدا کرد، بەڵام ئەمریکییەکانیش بەشێک لە بەرپرسیارێتی بڵاوبوونەوەی میلیشیاکانی دەکەوێتە ئەستۆ کە ئێستا کار بۆ تێکدانی سەقامگیری و هێرشکردنە سەر پرۆسەی سیاسی عێراق دەکەن.

دووەم هەڵەی ستراتیژی پەیوەندی بە هەڵەی یەکەمەوە هەیە، چونکە سەرچاوەیەکی زۆری دایە میلیشیا و حزبە سیاسییە هاوپەیمانیانی. ئێمە تێگەیشتنێکی ڕووکەشیمان هەبوو بۆ گەندەی لە کۆماری نوێی عێراق، ئەمریکییەکان هەوڵیان دا دەزگاکانی ڕووبەڕووبوونەوەی گەندەڵ وەک "دەستەی نەزاهە" بەهێز بکەن و چاودێری تایبەتمەند لەناو وەزارەتەکاندا دابنێن، هەروەها دەسەڵاتی داگیرکەری ئەمریکا ڕێگەی دا بە بەردەوامی کارکردنی "دەستەی باڵای عێراقی بۆ چاودێر دارایی" کە حزبی بەعس دروستیکردبوو.

بەڵام هەرچەندە ئەمریکییەکان بەرنامەیەکی بچوکیان هەبوو بۆ هاوکاری هونەری ئەو دەزگایانە، بەڵام بە هیچ شێوەیەک کاری لەپێشینە نەبوو. بۆ نمونە، نوسینگە سیاسییەکەی من 20 دیبلۆماتی تایبەتی هەبوو کە بە وردی و درێژی ناکۆکییە سیاسییەکانیان لە بەغدا تۆماردەکرد بۆئەوەی لەکاتی پێویستدا بۆ نێوەندگیریی نێوان لایەنە سیاسییەکان بەکاربهێنرێت. ئەوەش هاوکاری باڵێۆزی ئەمریکا و تیمە سیاسییەکەی دەدات بەشێکی زۆر لە قەیرانەکانی عێراق لە ساڵانی سەرەتای کۆماری نوێی عێراق چارەسەر بکات.

لە بەرامبەردا، نوسینگەی هاوکاری ڕووبەڕووبوونەوەی گەندەڵی تەنها دوو کارمەندی هەبوو کە تەنانەت عەرەبیشیان نەدەزانی، لە بینایەکی زۆر دور لە نوسینگەی باڵیۆز و نوسینگەی کاروباری سیاسی کاریان دەکرد.

هەر بەوشێوەیە، باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە ساڵی 2007 دەیزانی کە نوسینگەی نوری مالیکی کە سەرۆکوەزیران بوو دەستێوەردان دەکات لە کاروباری "دەستەی نەزاهە" بۆ دامەزراندنی فەرمانبەرەکانی، هەروەها دەستێوەردان دەکات لە لێکۆڵینەوەکانی گەندەڵی. هەروەها ئاگاداری ئەوەش بوو کە فشارەکانی نوسینگەی نوری مالیکی و میلیشیاکان بووەهۆی دەستلەکارکێشانەوەی دوو بەڕێوەبەری سەرەتای دەستەی نەزاهە لە ساڵی 2007دا، کەچی سەرباری ئەوەش، هیچ دەستێوەردانێکمان نەکرد و تەنها سەرقاڵبووین بە قەیرانە سیاسییە ڕاستەوخۆکان، نەک قەیرانی گەندەڵی درێژخایەن.

ئێستا، لە ساڵی 2022دا، دەبینین گەندەڵیی بەربڵاو هەڕەشە لە دەوڵەتی عێراق دەکات، بەهۆی ئەوەشەوە، شکستهێنان لە ئاوەدانکردنەوەی ژێرخانی وەک تۆڕەکانی کارەبا و ئاو، هەڕەشە لە خودی بوونی کۆماری عێراقیش دەکات. بۆیە ئەو شکستە کورتبینانە لەبارەى میلیشیاکان و گەندەڵی کە 10 یان 15 ساڵ لەمەوبەر لە عێراقدا هەبوون، پێویستە ئەو کەسانە ئاگادار بکاتەوە کە زیادەڕۆیی دەکەن لە هەڵسەنگاندنی تواناکانی ئەمریکا. هیوادارم عێراقییەکان ڕێگەیەکی ئاشتیانە بۆ دەربازبوون لە قەیرانی ئێستا بدۆزنەوە. چونکە ئەوە دەزانم کە ئەمریکییەکان وەڵامێکیان نییە بۆ ئەوە.