گه‌ڕان

Shadow Shadow
سیاسه‌تی

چى لەنێوانیان ڕوویدا؟

راپۆرتێکى بەریتانى نیگەرانییەکانى بارزانى لەسەدر ئاشکرادەکات

2022.06.22 - 00:06
App store icon Play store icon Play store icon
راپۆرتێکى بەریتانى نیگەرانییەکانى بارزانى لەسەدر ئاشکرادەکات

ناس کورد-

 

دەستلەکارکێشانەوەی بەکۆمەڵی پەرلەمانتارانی موقتەدا سەدر لە پەرلەمانی عێراق، لە ئەنجامی داڕمانی هاوپەیمانییەکەی بووە لەگەڵ پارتی دیموکراتی کوردستان، دواى ئەوەى بارزانى پێی راگەیاند کە هاوپەیمانێتییەکەیان گەیشتووەتە بنبەست، ئەوەش بەپێى راپۆرتێکى پێگەى "میدڵ ئێست ئاى MEE" بەریتانى.

کەناڵی ناس کورد لە تێلیگرام جۆین بکە   

 

بەپێی راپۆرتێکى پێگەکە (21-6-2022) موقتەدا سەدر بێزار بووە دوای ئەوەی مەسعود بارزانی پێی ڕاگەیاندووە کە هاوبەشى سیاسی ئەوان - کە لە مانگی یەکدا دوای سەرکەوتنى سەدرییەکان لە هەڵبژاردنەکانی ئۆکتۆبەری ڕابردوودا مۆرکرابوو - گەیشتووەتە "بنبەست".

 

دیپلۆماتکارێکى ڕۆژئاوا کە نەیویست ناوی ئاشکرا بکرێت، وتى ڕکابەرە سیاسییەکانی سەر بە ئێران،، پارتەکەى بارزانییان کردووەتە ئامانج، وەک ئەڵقەی لاوازی هاوپەیمانییەکە.

 

وتیشی "هاوپەیمانی سێ قۆڵی بە شێوەیەکی سەرەکی پشتی بە بارزانی بەستبوو، بۆیە بوو بە ئامانجی سەرجەم رکابەرەکانی سەدر".

 

ئاماژەی بەوەشکردووە، "فشارەکان لەسەر ئەو دوو کەسە زۆر گەورە بوون، بارزانی دەستی کرد بە دەربڕینى ناڕەزایی و دواجار بە سەدری وت کە هاوپەیمانییەکەی ئەوان بێهودەیە".

 

سەرچاوەکانی MEE ئەو دەنگۆیانەیان رەتکردەوە کە گوایە سەدر بەنیازە پەنا بۆ شەقام ببات و سوود لە بنکەی پشتیوانی جەماوەری خۆی وەربگرێت بۆ ئەوەی فشار بخاتە سەر نەیارەکانی.

 

ئاماژەیان بەوەشکردووە، موقتەدا سەدر هیچ نیازێکی نییە دۆخەکە لە دژی ڕکابەرە شیعەکانی کە ئێران پشتیوانییان لێدەکەن ئالۆز بکات.

 

تا ئێستا ڕوون نییە دۆخی سیاسی ئێستا بەرەو کوێ هەنگاو دەنێت، بەڵام سوودمەندی سەرەکی لە کشانەوەی پەرلەمانتارانی سەدری چوارچێوەی هەماهەنگییە کە لەلایەن ئێرانەوە پاڵپشتی دەکرێت، کە نزیکەی ٥٠ کورسی بەدەست دەهێنێت. 

 

یەکەم گورز بۆ هاوپەیمانى سێ قۆڵى، لە مانگی شوباتدا هات کاتێک دادگای باڵای فیدراڵی عێراق یاسای نەوت و غازی هەرێمى هەڵوەشاندەوە و حكومەتی هەرێمیشی پابەند كرد بە رادەستكردنی نەوت و سامانی سروشتی دەرهێنراو بە بەغدا.

 

سەرچاوەکان بە MEE یان ڕاگەیاندووە، سەدر هیچ کاردانەوەیەکی لەو بارەیەوە نیشان نەداوە.

 

دووەم گورز، هێرشی مووشەکی ئێران بوو لە مانگی ئازار کە ڤێلایەکی بەڕێوەبەری جێبەجێکاری گروپی KAR کە یەکێکە لە هاوبەشە بازرگانییە سەرەکییەکانی بارزانی لە باکووری هەولێر کردە ئامانج.

 

سەدر ڕازی بوو بە دروستکردنی لیژنەیەکی پەرلەمانی بۆ دۆزینەوەی ڕاستییەکان بۆ لێکۆڵینەوە لە بانگەشەکانى ئێران لەبارەى بوونى بنکەى ئیسرائیلى. لیژنەکە ڕایگەیاندووە کە هیچیان نەدۆزیوەتەوە، سەرکردەیەکی پارتى بە (MEE)ی ڕاگەیاندووە.

 

ئەو هێرشەی مانگی ئازار، زنجیرەیەک هێرشی دیکەی لێکەوتەوە کە نووسینگە و بەرژەوەندییەکانی ژمارەیەک سەرکردەی پارتى لە بەغدا و هەولێر کردە ئامانج.

 

هێرشەکان بە سووتاندنی بارەگای حزبەکە لە بەغدا لە کۆتایی مانگی ئازاردا گەیشتە لوتکە، هەروەها لە سەرەتای مانگی نیساندا پاڵاوگەیەکی لە هەولێر کردە ئامانج.

 

ئەمجارە موقتەدا سەدر چەند تویتێکی کرد کە تیایدا پەنجەی تۆمەتی ئاراستەی ڕکابەرە شیعەکانی کرد کە فراکسیۆنە چەکدارەکانی سەر بە ئێرانن و هێرشەکانیان بۆ سەر هاوپەیمانەکانى شەرمەزار کرد.

 

سەرکردەیەکی دیاری شیعەکان کە دژایەتی موقتەدا سەدری دەکرد، وتى "بارزانی سەرۆکی هاوپەیمانی سێ قۆڵی بوو. ئەو کەسە بوو کە حەلبوسی و سەرکردە سوننەکانی دیکەی ڕازی کرد کە هاوپەیمانی سەدر بکەن. بەڵام ئەو لایەنی نەرمی ئەم هاوپەیمانییەش بوو، و دەرگاکانیش بۆ گەیشتن پێی [ئامانجکردنی] زۆرن".

 

دەشڵێت، نەیارانی سەدر دەسەڵاتی دادوەری و کەرەستەی دیکەیان بەکارهێناوە بۆ تێکدانی پەیوەندی نێوان سەدر و بارزانی.

 

بەپێی راپۆرتەکە، سەدر تەنها ئیدانەى هێرشەکانى کردووە و هیچ شتێکى ترى نەکردووە بۆ پاراستنى هاوپەیمانەکانى، ئەوەش بارزانى نیگەران کردووە.

 

لەگەڵ ئەوەشدا یاساى قەدەغەکردنى بەستنى پەیوەندى لەگەڵ ئیسرائیل کە لەلایەن سەدرییەکانەوە پشتیوانى کرا، دەرفەتێکی دیکەی بۆ نەیارانی سەدر ڕەخساند بۆ لێدان لە هاوپەیمانێتییەکە، چونکە حکومەتی هەرێم لە ڕابردوودا ڕووبەڕووی لێکۆڵینەوە بووەتەوە لەسەر ڕاپۆرتەکانی ناردنی نەوت بۆ ئیسرائیل. بەرپرسانی حکومەتی هەرێم رەتیدەکەنەوە مامەڵەی راستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆیان لەگەڵ ئیسرائیلدا کردبێت.

 

سەرکردەیەکی دیاری کورد وتى "هاوپەیمانە کورد و سوننەکانی سەدر هەستیان بەوە کرد کە ئەوان هیچ نین جگە لە ئامرازێک کە موقتەدا سەدر بەکاریدەهێنێت بۆ جێبەجێکردنی ئەوەی خۆی دەیەوێت، بەبێ ئەوەی هیچ گرنگی بدات بەو شتەی کە ئەوان دەیانەوێت".

 

بەپێی راپۆرتەکە، هەروەها تەرخاننەکردنى پارە بۆ هەرێمى کوردستان لە یاساى ئاسایشى خۆراک بە گورزێکى دیکە بۆ هاوپەیمانى سێ قۆڵى دادەنرێت. سەرکردەیەکی دیاری کورد وتى "گرفتی سەرەکی لە نێوان سێ هاوپەیمانەکە ئەوە بوو هەماهەنگی نێوان هەر سێ سەرکردەکە سەدر و حەلبوسی و بارزانی نزیک بوو لە سفر".

 

هاوکات سەرکردەیەکى پارتى وتى "“بەشێک لەسەرکردەکانی پارتی پێشنیارمان کرد کە خۆمان لە دەنگدان بەدوور بگرین یان بایکۆتی دانیشتنی دەنگدان بکەین، بەڵام نەمانکرد، ڕوون بوو کە سەدر زۆر شتمان پێشکەش ناکات سەبارەت بە پرسە مشتومڕاوییەکان لەگەڵ بەغدا، بە تایبەت سەبارەت بە یاسای نەوت و گاز".

 

ته‌نها دوو كاتژمێر دوای ئه‌وه‌ی راگەیاندنى سەرکەوتنى پەسەندکردنى یاساى ئاسایشى خۆراک لەلایەن سەدرەوە، فڕۆكه‌یه‌كی بێفڕۆكه‌وانی له‌سه‌ر رێگای سه‌ره‌كی نێوان هه‌ولێر و شارۆچكه‌ی پیرمام ته‌قییه‌وه‌، لە نزیک شوێنی نیشته‌جێبوونی هه‌میشه‌یی بارزانی و ژماره‌یه‌ك نوێنه‌رایه‌تی دیپلۆماسی.

 

ئەنجومەنی ئاسایشی هەرێم بە ئاشکرا، کەتائیبى حزبوڵا یەکێک لە بەهێزترین گروپى چەکدارەکانی شیعەى، بە ئەنجامدانی هێرشەکە تۆمەتبار کرد. هه‌روه‌ها بارزانی به‌یاننامه‌یه‌كی توندى بڵاوكرده‌وه‌، كه‌ به‌ڕواڵه‌ت ئاراسته‌ی سه‌دری كردووه‌، تیایدا وتی "ئامانجی ئه‌م كرده‌وەیە زۆر روونه‌، ده‌ربڕینی ناڕه‌زایه‌تی و ئیدانه‌كردن به‌ ته‌نها چاره‌سه‌ر نییه‌".

 

بارزانی هەروەها داوای "هەنگاوی کردەیی" کرد بۆ ڕاگرتنی ئەو جۆرە هێرشانە.

 

لە 12ی حوزەیراندا، سەدر تەلەفۆنی بۆ بارزانی کرد بۆ تاوتوێکردنی "دواین پێشهاتەکانی پرۆسەی سیاسی"، بەپێی راگەیەندراوێکی زۆر کورتی نووسینگەی بارزانی.

 

سیاسەتمەداران بە MEEیان راگەیاندووە، لە راگەیەندراوەکەدا وردەکاری ئەو گفتوگۆیە ئاشکرا نەکراوە کە لەنێوان ئەو دوو کەسەدا روویداوە، بەڵام موقتەدا سەدر فەرمانی بە پەرلەمانتارەکانى کردووە دوای ماوەیەکی کەم دەستلەکارکێشانەوەیان پێشکەش بکەن.

 

ژمارەیەک سەرکردەی سەدری کە لەلایەن MEE پەیوەندییان پێوەکرا، رەتیانکردەوە هیچ وردەکارییەک لەبارەی ئەو پرسانە بزانن کە لە نێوان سەدر و بارزانیدا گفتوگۆیان لەسەر کراوە.

 

كیفاح مەحمود، راوێژكاری میدیایی بارزانی، وتى، بارزانی هیچ پەیوەندییەكی بە بڕیارەكەی سەدرەوە نییە، ئەوەی روویدا دەرئەنجامی ناكۆكی نێوان شیعەكان بووە لەنێوان ئەو پیاوە ئایینییە و ركابەرەكانی كە ئێران پشتیوانی دەكەن.

 

مەحمود وتی "ڕەنگە لەبەر ئەوەی سەدر نەیتوانی ئیرادەی خۆی بەسەر چوارچێوەی هەماهەنگیدا بسەپێنێت، و بۆ جێبەجێکردنی پڕۆژەکەی، کشانەوەی هەڵبژاردبێت".