گه‌ڕان

Shadow Shadow

پرۆژه‌ی ( به‌ سیكۆلاركردنی ) پرۆسه‌ی خوێندن و بێباكی ته‌وژمی ئیسلامی

2021.08.28 - 20:01

ناسیح مەلا کەریم

له‌ سه‌ره‌تای ساڵی 1993 چه‌ند گروپێكی ده‌ستڕۆشتوی سیكۆلار له‌ باشوری كوردستان ( هه‌رێمی كوردستان) ، پرۆژه‌یه‌كیان راگه‌یاندن به‌ ناونیشانی ( پرۆژه‌ی به‌ عه‌لمانیكردنی پرۆسه‌ی خوێندن) . پرۆژه‌كه‌ له‌ چه‌ند خاڵیكی مه‌ترسیدار پێكهاتبوو؛ له‌ گرنگترینیان:

کەناڵی ناس کورد لە تێلیگرام جۆین بکە   

 

یه‌كه‌م: نوسینه‌وه‌ی مێژوو به‌و شێوه‌ی له‌گه‌ڵ خواستی ( رۆشنگه‌ری) و هزری ناسیۆنالیستی كوردی یه‌كبگرێته‌وه‌.


دووه‌م: كاركردن له‌ سه‌ر ( خوێندنی تێكه‌ڵاو) له‌ قۆناغی ناوه‌ندییه‌وه‌ و بایه‌خدان به‌ رۆشنبیری سێكسی .
سێیه‌م: كه‌مكردنه‌وه‌ی هه‌ژموونی ئاینی ( دیاره‌ مه‌به‌ست ئاینی ئیسلامه‌) له‌ ‌پرۆگرامه‌كانی خوێندن له‌ قۆناغه‌كانی سه‌ره‌تایی و ناوه‌ندی و دواناوه‌ندی.


چواره‌م: لابردنی رێنوسی عه‌ره‌بی له‌ پرۆگرامه‌كانی خوێندن و دانانی رێنوسی لاتینی وه‌ك ئه‌لته‌رناتیف .
ئه‌مانه‌ گرنگترینی نه‌خشه‌ڕێگا سیكۆلارییه‌كه‌یه‌ .. به‌ڵام به‌ هۆی سه‌رهه‌ڵدانی شه‌ڕی براكوژی له‌ 2/4/1994 و ساڵانی دواتر، نه‌توانرا پرۆژه‌كه‌ وه‌ك خۆی جێبه‌جێ بكرێ. هه‌رچه‌نده‌ ئه‌و شه‌ڕانه‌ كاریگه‌ری راسته‌وخۆیان له‌ سه‌ر باری ده‌روونی تاك و لایه‌نی ئابوری و كۆمه‌ڵایه‌تی هاوڵاتییان كردبوو، وه‌ هه‌زراران گه‌نجی كرده‌ قوربانی حه‌زی سیاسیه‌ ده‌ستڕۆشتووه‌كان، به‌ڵام ئه‌و گروپه‌ سیكۆلاره‌ی ئاماژه‌مان پێدا سووربوون له‌سه‌ر پرۆژه‌كه‌یان و به‌كرداری - ئه‌گه‌ر به‌ كرچ و كاڵیش بێت – چه‌ند هه‌نگاوێكی كردارییان نا، له‌وانه‌ش:


شێواندنی مێژووی ئیسلام و ناساندنی سوپای ئیسلام وه‌ك سوپایه‌كی داگیركه‌ر و وێناكردنی ( فتوحاتی ئیسلامی ) وه‌ك پرۆسه‌یه‌كی جینۆساید و داگیركاری و كۆلۆنیالیزمی ئیسلامی له‌ كوردستان . كه‌مكردنه‌وه‌ی ئایه‌ت و فه‌رمووده‌ له‌ ئه‌وه‌ی ناونرابوو ( په‌روه‌رده‌ی ئیسلامی) . هه‌وڵدان بۆ تێكه‌ڵاوكردنی كوڕان و كچانی هه‌رزه‌كار له‌ هۆڵه‌كانی خوێندن له‌ سه‌ره‌تاكانی ساڵی 2004 بۆ دواوه‌، به‌ڵام ئه‌م هه‌وڵه‌یان سه‌ركه‌وتوو نه‌بوو له‌ هه‌ندێ ناوچه‌ .


له‌ ئێستاشدا له‌م هه‌رێمی فره‌كوێخایی و فره‌قه‌یران و بێ ده‌ستووریه‌دا، ده‌نگۆی لابردنی بابه‌تی په‌روه‌رده‌ی ئیسلامی یان هه‌موراكردنه‌وه‌ی هه‌یه‌ ( به‌و شێوه‌ی له گه‌ڵ ئامانجه‌كانی ئاین و ئایدۆلۆژی سیكۆلاریزم یه‌كبگرێته‌وه‌‌) . به‌بۆچوونی به‌نده‌ ئه‌م هه‌وڵه‌ هه‌مان هه‌وڵی ساڵانی رابردووه‌و شتێكی نامۆ نیه‌. ئه‌مه‌ له‌ لایه‌ك، له‌لایه‌كی تره‌وه‌ با بزانین كێن ئه‌وانه‌ی په‌روه‌رده‌ی ئیسلامی ده‌ڵێنه‌وه‌؟! وه‌ك ده‌بینین هه‌ندێ له‌وانه‌ی ئه‌ركی وتنه‌وه‌ی ئه‌م وانه‌یان پێسپێردراوه‌، یان كه‌سانی ئاینی نین، یان پسپۆڕیی خۆیان نیه‌، یان تێگه‌شتنێكی سه‌قه‌ت له‌ مێشكی ( فێرخوازدا) ده‌چه‌سپێنن ؟؟!! .


( ته‌وژمی ئیسلامی ) له‌ كوێی هاوكێشه‌كه‌دایه‌ ؟؟


مه‌به‌ست له‌ ته‌وژمی ئیسلامی، هه‌موو ئه‌و گروپ و ده‌سته‌ و لایه‌نه‌ حزبی و ده‌زگا رۆشنبیری و په‌روه‌رده‌یی و خێرخوازییانه‌یه‌ كه‌ ئیسلام وه‌ك تاكه‌‌ سه‌رچاوه‌ی یاسایی ده‌وڵه‌ت وه‌رده‌گرن و هه‌ر یاسا و ریسایه‌ك پێچه‌وانه‌ی ده‌قه‌كانی سه‌رچاوه‌ی شه‌ریعه‌ت ( قورئان و سوننه‌ت) بێت ره‌تی ده‌كه‌نه‌وه‌ . جا ئه‌م تاقم و گروپانه‌ له‌ شێوه‌ی حزب دا بن یان گروپ و ره‌وتێكی هزری یان ئایدۆلۆژی و زانستی و ته‌زكیه‌ی نه‌فس .


ئه‌ركی ئه‌م ( ته‌وژمه‌)‌ به‌وه‌ كۆتایی نایه‌ت چه‌ند به‌یاننامه‌ و راگه‌ندراو رابگه‌یه‌نن و له‌ میدیاكانی خۆیانه‌وه‌ چه‌ند مێزگرد و وتاری حه‌ماسی په‌خش بكه‌ن، یان وتاربێژه‌كانیان چه‌ند وتارێكی حه‌ماسی كورت كاریگه‌ری بخوێننه‌وه‌و جۆشی جه‌ماوه‌ر بده‌ن و دوای نیوسه‌عاتێك دامركێته‌وه‌.
ئه‌ركی ئه‌م ته‌وژمه‌ - به‌بۆچوونی ئێمه‌ - له‌ چه‌ند ئه‌ركێكی بنه‌ڕه‌تی و گرنگدا خۆی ده‌بینێته‌وه‌. له‌و ئه‌ركانه‌ش:


یه‌كه‌م: ده‌بێ ئه‌و راستیه‌ بزانین كه‌ ( باشوری كوردستان) له‌لایه‌ن رێكخراوه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌كان و ده‌زگا ته‌‌بشیریه‌كان و هه‌ندێ ناوه‌ندی جوله‌كه‌ ده‌مێكه‌ كراوه‌ته‌ ئامانج و دوور نیه‌ پرۆژه‌ی زۆر مه‌ترسیدارتر به‌ڕێوه‌ بێت بۆ سه‌ر ئه‌م پارچه‌ی كوردستان، كه‌ حاڵه‌تێكی ناوازه‌ و بێ وێنه‌یه‌ له‌ بێداری ئیسلامی ده‌بینێ و خه‌ڵكه‌كه‌شی به‌به‌راورد به‌ كوردانی پارچه‌كانی تر ، پابه‌ندترن به‌ ئاینی ئیسلامه‌وه‌ و سیسته‌مێكی ئیداری نیمچه‌ سه‌ربه‌خۆی هه‌یه‌ .


دووه‌م: وه‌ك ده‌ڵێن ( ئاسن به‌ ئاسن ده‌كوترێ) پرۆژه‌ی به‌سیكۆلاركردنی ناوه‌نده‌ زانستی و په‌روه‌رده‌یه‌كان، پرۆژه‌یه‌؛ به‌و مانایه‌ی توانای مادی و مرۆیی بۆ ته‌رخناكراوه‌. ده‌بێ به‌ پرۆژه‌ به‌رپه‌رچ بدرێته‌وه‌و هه‌وڵی پوچه‌ڵكردنه‌وه‌ی بدرێ. ئه‌مه‌ش به‌ گوتاری سۆزئامێز و هه‌ڵچوون و قسه‌ی بێ كردار نابێ.


دووه‌م: سه‌رباری دووری ئایدۆلۆژی و سیاسی باڵه‌كانی ره‌وتی ئیسلامی له‌یه‌كتری، به‌ڵام خۆ كۆده‌نگی و هاوڕایی له‌ %100 ی هه‌موو لایه‌ك هه‌یه‌ له‌ مه‌نزومه‌( عه‌قائیدی و په‌روه‌رده‌یی و قیه‌می و ئه‌خلاقیه‌كه‌) . چ ئه‌حزایه‌ ئیسلامیه‌كان، وه‌ چ ئه‌و ته‌وژمه‌ی له‌ ژێر كاریگه‌ری هزری سه‌له‌فیدایه‌، وه‌ چ بزافی ته‌سه‌وف، وه‌ چ ناوه‌ند و ده‌زگا په‌ر‌وه‌ره‌ده‌ییه‌كان و ناوه‌نده‌كانی ئیعجازی قورئان. ئه‌مانه‌ ته‌به‌ننی مه‌شروعی ئیسلامی ده‌كه‌ن. ده‌بێ ( خێمه‌ی) ئه‌و مه‌شروعه‌ هه‌ندێكیان یان هه‌موویان كۆبكاته‌وه‌و مه‌شروعێكی په‌روه‌رده‌یی، هزریی، به‌هایی، ئاكاری، رۆشنبیری، رابگه‌یه‌نن. .


سێیه‌م: سه‌رباری هه‌بوونی كه‌سانی زانا و شاره‌زا له‌ ناو ته‌وژمه‌ جیاجیاكانی ره‌وتی ئیسلامی، ده‌كرێ سوود وه‌ربگرن له‌ خه‌ڵكانی سه‌ربه‌خۆ به‌ تایبه‌ت كه‌سانی ئه‌كادیمی و خاوه‌ن ئه‌زموونی بواری په‌روه‌رده‌ و بانگه‌واز.


چواره‌م: له‌ دونیای فه‌زای مه‌جازی و بێسنوری ته‌كنۆلۆژیا، ده‌توانرێ ده‌یان كه‌ناڵی په‌روه‌رده‌یی و پێگه‌ی ئینته‌رنێتی دابمه‌زرێت و خه‌ڵكانی به‌ ئه‌زموون و پسپۆڕی بواری په‌روه‌رده‌یی و ده‌روونی به‌ڕێوه‌ی به‌رن .


پێنجه‌م: سیكۆلاره‌كانیش یه‌ك گروپ و یه‌ك ده‌ست نین، به‌ڵكو خه‌ڵكی میانه‌ڕه‌وو توندڕه‌ویان تیادایه‌و هه‌زاران خه‌ڵكی ده‌ست به‌ده‌ست‌نوێژ و ده‌ستپاكیان هه‌یه‌ كه‌ ئه‌مڕۆ پاروه‌نانی ئه‌و به‌ ته‌له‌ دڕكدا گیرساوه‌، هه‌ر بۆیه‌ ته‌وژمی ئیسلامی ده‌توانێ له‌ باڵی ( میانه‌ڕه‌وی سیكۆلاریزم ) نزیك بێته‌وه‌و لانی كه‌م فشارێك دروست بكرێ له‌سه‌ر ئه‌و باڵه‌ توندڕه‌وه‌ی سیكۆلاریزم كه‌ ( پرۆژه‌ی به‌ سیكۆلاركردنی پرۆژه‌ی خوێندن) ی كردووه‌ته‌ دروشم .


ماوه‌ته‌وه‌ بڵیین:


یه‌كه‌م: سیكۆلایزم له‌م‌ پرۆژه‌یه‌شدا شكست دێنێ وه‌ك له‌ ده‌یان وڵات هێناوێتی، كۆمه‌ڵگه‌ی كوردییش زۆر له‌وه‌ گه‌وره‌تره‌ به‌م پیلانانه‌ ده‌ستبه‌رداری ئاین و به‌ها ئاینیه‌كانی ببێت. ئه‌و باڵه‌ توندڕه‌وه‌ی سیكۆلاریزمیش ئه‌مڕۆ یان سبه‌ی هه‌ست به‌هه‌ڵه‌ی هه‌نگاوه‌كانیان ده‌كه‌ن .


دووه‌م: ته‌وژمی ئیسلامی ئه‌گه‌ر له‌ به‌رامبه‌ر وه‌ها پرۆژه‌یه‌كی تیرۆریستی ( چونكه‌ تێرۆركردنی هزر و به‌ها و ئاكاری نه‌ته‌وه‌یه‌ك هیچ كه‌متر نیه‌ له‌و تێرۆره‌ی كه‌ ژیان وماڵی هاوڵاتیان ده‌كاته‌ ئامانج) .

ده‌ڵێین : ئه‌گه‌ر ته‌وژمی ئیسلامی له‌به‌رامبه‌ر وه‌ها پرۆژه‌یه‌كی مه‌ترسیدار و تێرۆریستی، خاوه‌ن پرۆژه‌ نه‌بێت و ده‌سته‌و‌سان بێت و كه‌سانی ده‌سترۆیشتوی ئه‌و ته‌وژمه‌، بێ ده‌نگ بوون، ئه‌وا چاكتر وایه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ خۆیان له‌ پرۆژه‌ی ئیسلامی ته‌به‌ڕڕا بكه‌ن و چیتر نه‌بنه‌ بار به‌سه‌ر ئیسلام و موسڵمانان و نه‌ته‌وه‌كه‌یانه‌وه‌ .