گه‌ڕان

Shadow Shadow
سیاسه‌تی

دابەشبوونى جوگرافى توشبووان

شێرپەنجە لە عێراق و هەرێم لە 13 ساڵدا؛ بەغدا و سلێمانى پێشەنگن

2021.07.13 - 15:50
App store icon Play store icon Play store icon
شێرپەنجە لە عێراق و هەرێم لە 13 ساڵدا؛ بەغدا و سلێمانى پێشەنگن

ناس کورد-

 

توشبوون بە شێرپەنجە لە عێراق و هەرێمى کوردستان لەماوەى 13 ساڵدا بەرزبوونەوەى بەرچاوى بەخۆوە بینیوە و پشکى زۆرى توشبووان بەر پارێزگاى بەغدا کەوتووە، پاشان سلێمانى و نەینەوا، ئەوەش بەپێی ئەنجامى نوێترین توێژینەوە کە لەو بارەیەوە کراوە.

کەناڵی ناس کورد لە تێلیگرام جۆین بکە   

 

بەگوێرەی ڕاپۆرتێکی بەشی توێژینەوە و لێکۆڵینەوەکانی سەر بەپەرلەمانی عێراق کە لەلایەن (دکتۆرە حەنان جەمیل عاشور) ەوە نوسراوە ( 13ی تەموزی 2021)، لەساڵی 2020دا نزیکەی 10ملیۆن حاڵەتی مردن لە جیهاندا تۆمارکراوە کەپشکی شێری هۆکاری مردنەکان نەخۆشی شێرپەنجە بووە، کەبەشی هەر زۆری ئەو نەخۆشییەش بریتی بووە لەشێرپەنجەی سییەکان لەنێو پیاوان وشێرپەنجەی مەمک لەنێو ژناندا.

 

شێرپەنجە؛ هۆکارى دووەمى مردن

May be an image of one or more people, indoor and hospital

توێژینەوەکە ئەوەی خستووەتەڕوو، لە11%ی حاڵەتەکانی مردن و گیانلەدەستدان لەعێراق بەهۆی نەخۆشی شێرپەنجەوەیە، مردن بەو نەخۆشیە بەپلەی دووەم دێت لەنێو ئەوهۆکارانەی کەدەبنە هۆی گیانلەدەستدانی مرۆڤ، ژنانیش لەپێش پیاوانەوەن لەتوشبوون بەنەخۆشییەکە.

 

بەگوێرەی توێژینەوەکە، لەنێو 18 وڵاتی عەرەبی کەتوێژینەوەکە کاری لەسەرکردووە، عێراق بەپلەی دوانزەهەمین هاتووە لەڕێژەی توشبوون بەنەخۆشییەکە، کەوڵاتانی لوبنان، ئەردەن، سوریا و میسر لەپێشەنگی ڕیزبەندییەکەدان.

 

 ئەوەش خراوەتەڕوو، لەکۆی 100هەزارکەس 105 کەس لەعێراق گیرۆدەی نەخۆشی شێرپەنجەن بەگوێرەی داتاکانی ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی لەساڵی 2018.



ئامارەکان لە 13 ساڵدا

May be an image of child, standing, sitting, indoor and hospital

داتاکان ئاماژەبەوەدەکەن ڕێژەی توشبوون بە نەخۆشی شێرپەنجە بەهەموو جۆرەکانیەوە لەعێراق لەنێوان ساڵانی 2006-2019 بەشێوەیەکی بەرچاو بەرزبووەتەوە بەجۆرێک داتاکان لەساڵی 2006دا ئەوەیان نیشانداوە کە لە 100 هەزارکەسەدا (52,8 ) حاڵەت تومارکراوە، بەڵام لەساڵی 2019 چەماوەی نەخۆشییەکە بەرزبووەتەوە بۆ( 91,66 ) بۆ هەر 100هەزارکەسێک.

 

بەپێی توێژینەوەکە، زۆرترین حاڵەتەکانی توشبوون و مردن بەشێرپەنجە لەعێراق بریتییە لە بەپلەی یەکەم شێرپەنجەی مەمک، بەپلەی دووەم شێرپەنجەی پرۆستات، بەپلەی سێهەم شێرپەنجەی سییەکان، چوارەم شێرپەنجەی قۆڵۆن، پێنجەم جگەر، شەشەم گەدە و حەوتەم شێرپەنجەی خوێن.

 

دابەشبوونى جوگرافى توشبووان

May be an image of child, standing and indoor

بەپێی ئەو داتایانەی کەتوێژەرەکە پشتی پێی بەستووە لەبارەی دابەشبوونی جوگرافی حاڵەتەکانیی توشبوون بەشێرپەنجە لەعێراق، بەغدا بەپلەی یەکەم هاتووە کە 26% بووە، سلێمانی بەپلەی دووەم هاتووە کە 6,99 %دا بووە،  پارێزگای نەینەوا بەپلەی سێهەم هاتووە کەڕێژەی توشبوون بە نەخۆشییەکە تێیدا 6.90 %دابووە و پارێزگاکانی میسان، سەماوە، کەرکوک وسەلاحەدین کەمترین ڕێژەیان تێیدا تۆمارکراوە کەنزیکە لە 2% بووە.

 

پارێزگاکانی هەرێمی کوردستان پێشەنگ بوون لەڕێژەی توشبوون بەنەخۆشییەکانی شێرپەنجە لەساڵی 2019 بەجۆرێک لەهەر 100هەزار کەس لە پارێزگای هەولێر 116 کەس توشبووی شێر پەنجەبوون و لەسلێمانی 113 کەس و لە بەغدا 111 کەس، نەجەف 108 کەس و کەربەلا 103 کەس ودهۆک 90 کەس وکەمترین ژمارەش لەو ساڵدا بەو نەخۆشییە لەپارێزگای سەلاحەدین بووە کە 63 کەس بووە، ئەوەش بەپێی توێژینەوەکە.

 

توشبووان بەپێی تەمەن

بەرزترین ڕێژەی توشبوون بە نەخۆشییەکانی شێرپەنجە لە نێو ئەو کەسانەدا تۆمارکراوە کەتەمەنیان لەنێوان( 65 – 75) ساڵیدایە زۆرترین حاڵەتەکانیش دوچاری ژنان بووەتەوە کەڕێژەکەی زیاتر لە56%دا بووە و پیاوان ڕێژەکەی زیاتر لە 43%دابووە، کەمترین حاڵەتەکانیش لەنێو ئەو کەساندا تۆمارکراوە کە تەمەنیان لە نێوان ( 10 -35) ساڵیدایە، ئەوەش بەپێی توێژینەوەکە.

 

هەروەها ئاماژە بەوەکراوە، توشبوون بەنەخۆشییەکانی شێرپەنجە لەنێو منداڵاندا لە تەمەنی سفرەوە تاوەکو 14 ساڵان لەساڵی 2019 دا لەعێراق  ڕێژەکەی لە 5%ی پێکهێناوە لەکۆی هەموو حاڵەتەکان ئەو نەخۆشییە و بەرزترین حاڵەتەکانی توشبوونیش لەپارێزگای زیقار تۆمارکراوە و پارێزگای کەربەلا بەپلەی دووەم هاتووە و میسان بەپلەی سێهەم وبەغدا بەپلەی چوارەم وپارێزگاکانی هەرێمی کوردستانیش لە کۆتایی ڕیزبەندییەکەدان.