گه‌ڕان

Shadow Shadow
سیاسه‌تی

’’دوو جۆر چەک بەکارهاتوون’’

کیمیابارانی هەڵەبجە لە بەڵگەنامەکانی CIAی ئەمریکادا

2021.03.16 - 22:23
App store icon Play store icon Play store icon
کیمیابارانی هەڵەبجە لە بەڵگەنامەکانی CIAی ئەمریکادا

ناس کورد-

بەپێى بەڵگەنامەیەکى دەزگاى هەواڵگریی ناوەندیى ئەمریکا، ڕژێمى سەدام حسێن لە کیمیابارانکردنى هەڵەبجەدا دوو جۆر غازى کیمیاوى بەکارهێناوە.

کەناڵی ناس کورد لە تێلیگرام جۆین بکە   

 

ڕیاز محەمەد، ڕۆژنامەنوسى دەزگاى فۆڕن ئەفێرز لە ئەمەریکا و چاودێرى سیاسیی عێراقى لە واشنتۆن (16ى ئازارى 2021) لە هەژماری خۆى لە تۆڕى کۆمەڵایەتى فەیسبوک بڵاویکردوەتەوە، تائێستاش بەڵگەنامەکانى سەردەمى ڕۆناڵد ڕەیگنی سەرۆکى پێشووترى ئەمریکا پێداچونەوەیان پێدا دەکرێت و وەزارەتى دەرەوەى ئەمریکاش زۆرینەى ئەو بەڵگەنامانەى بڵاونەکردووەتەوە جگە لەو بەشەى تایبەتە بە یەکێتى سۆڤێت، هەروەها ماڵپەڕى نوسینگەى سەرۆکایەتى ڕەیگن هیچ باسێکى هەڵەبجەى نەکردوە.

 

نوسیوشیەتى، بەڵام ماڵپەڕی دەزگاى هەواڵگریی ناوەندى ئەمریکا (CIA) بەڵگەنامەى گرنگى لەسەر کیمیابارانکردنى هەڵەبجە هەیە، ئەویش لە بەڵگەنامەیەکدا کە ناونیشانى "کورتەی زانیارییە هەواڵگریەکان لەسەر بەکارهێنانى چەکى کیمیایى لە هەڵەبجە لە عێڕاق لە 16ى ئازارى 1988".

 

بەڵگەنامەکە کە لە ڕۆژى 24ى ئازارى 1988 دەرچووە و بە "زۆر نهێنى" ڕیزبەندى کراوە و لەساڵى 2004 ئاشکرا کراوە و تائێستاش بەشێکى بە نهێنى ماوەتەوە.

 

بەڵگەنامەکە دەڵێت، بەڵگەکانى تایبەت بە بەکارهێنانى چەکى کیمیاوى لە نزیک هەڵەبجە لە باکورى عێراق نادیارن، ئەوەش بەهۆى پڕوپاگەندەکانى هەردولا (ئێران و عێراق).

 

ئەوەش هاتووە، لە ڕێگەى وێنەى تەلەفزیۆنەکانەوە بە ئاشکرا دەردەکەوێت کە قوربانى بەکارهێنانى غازى کیمیاوى جۆرى خەردەل بونیان هەیە، هەروەها سیانیدیش بەکارهێنراوە، کە سیانیدەکە جۆرى "سيانۆجین کلۆراید" بووە نەک "هایدرۆجین سیانید"، چونکە ئەوەى کۆتایى سوکترە لە هەوادا و ئەوانەى کە لە بیر و ژێرزەمینەکاندا خۆیان حەشارداوە ناکوژێت.

 

ئەو ڕۆژنامەنوسە هێماى بۆ ئەوەشکردووە، لەوانەیە غازى دەماریش (غاز عصاب) بەکارهێنرابێت، بەڵام هیچ ئاماژەیەک نییە بۆ دەرچونى کەف و شلەمەنى لە دەمى قوربانییەکانەوە کە لەکاتى بەکارهێنانى ئەو غازە ڕوودەدات.

 

لە کۆتایى بەڵگەنامەکەدا هاتووە، تا 24ى ئازارى 1988 هەڵسەنگاندنى کۆمەڵگەى هەواڵگریى "هەر 16 دەزگا هەواڵگریەکەى ئەمریکا" ئەوەیە کە، عێراق غازى دەمار و خەردەل و چەند جۆرێکى تر مادەى هەیە کە بۆ کۆنترۆڵکردنى گرژیەکان بەکاریان دەهێنێت.