گه‌ڕان

Shadow Shadow
سیاسه‌تی

چەند بەڵگەيەكى نهێنى زۆر شت ئاشكرا دەكات

بەرتیلدان بە پیاوانى ئایینى عێراق ڕاپۆرتێکى ئابڕوبەرانە لەبارەى مێژوى ئێران لە عێراق

2020.04.13 - 15:38
App store icon Play store icon Play store icon
 بەرتیلدان بە پیاوانى ئایینى عێراق  ڕاپۆرتێکى ئابڕوبەرانە لەبارەى مێژوى ئێران لە عێراق
ناس کورد- چەند بەڵگەنامەيەك كە مێژوەكەيان بۆ ساڵى 1965 دەگەڕێتەوە و لە ئەرشيفى نيشتمانى ئيسرائيلدايە ئەوە ئاشكرا دەكەن، چاوچنۆكيەكانى ئێران لە عێڕاقدا تەنها لەدواى شۆڕشى ئيسلامى ئێران لەساڵى 1979 وە سەريان هەڵنەداوە، بەڵكو چەندين ساڵ پێش ئەوەش بووە. . ماڵپەرى "ئەتڵەنتيك كونسوڵ" لە ڕاپۆرتێكدا بڵاويكردوەتەوە، بەڵگەنامەكان "مئير عزرى" نوێنەرى ئەو كاتەى ئيسرائيل لە تاران نوسيويەتى ئەوەش دواى كۆبونەوەى لەگەڵ "مەهدى بيراشتە" كە ئەو كاتە بوەتە باڵيۆزى نوێى ئێران لە عێراق. . ئەوەش هاتوە، بەڵگەنامەكان باس لەوە دەكەن كە باڵيۆزى ئێران لە بەغدا لەو ماوەيەدا ڕاپۆرتێكى لەسەر چالاكيەكانى لەنێوان شيعەكانى عێراقدا پێشكەش كردوە، تێياندا هاتوە كە سەردانى هەفتانەى بۆ شارەكانى نەجەف و كەربەلا كردوە، هەروەها بەرتيلى داوە بە پياوە ئايينيە عێراقيەكان و هانيداون كە سەردانى باڵيۆزخانەى ئێران لە بەغدا بكەن. . ڕاپۆرتەكەى "ئەتڵانتيك كونسوڵ" دەڵێت، چاوچنۆكيە هەرێميەكانى ئێران و تەنانەت بەرنامە ئەتۆميەكەشى لەدواى شۆڕشى ئيسلامى ئەو وڵاتە لەساڵى 1979 وە دەستيان پێنەكردوە، سەرەڕاى ئەوەش گرژيە سياسيەكان لە جيهانى عەرەبيدا لە ساڵى 2011 ەوە هيچ نەبوە جگە لە دەرفەتێكى نوێ بۆ ئێران بۆ فراوانكردنى هەژمونى خۆى لە ناوچەكە و سودوەرگرتن لە خاڵە لاوازەكانى دەوڵەتانى عەرەبى. . رونيشكراوەتەوە، ئەو دەستكەوتانەى ڕژێمى سورى بە هاوكارى فەيلەقى قودسى ئێرانى و روسيا بەدەستى هێناوە، هەروەها بەزاندنى ڕێكخراوى داعش لەلايەن سوپاى عێراقەوە چەندين دەرفەتى ترى بە ئێراندا كە زياتر دەست بەسەر سوريا و عێراقدا بگرێت. . وێنەيەكى تاريكى چاوچنۆكيەكانى ئێران لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا ڕاپۆرتەكە وێنەيەكى تاريكى بارودۆخى تارانى لە ناوچەكەدا كێشاوە و دەڵێت، هەر مانگێك تێدەپەڕێت ئێران زياتر كۆنترۆڵى ناوچەكە لەدەست دەدات هۆكارى ئەوەش بەشێوەيەكى سەرەكى سزاكانى ئەمريكايە بۆ سەر ئەو وڵاتە كە ئيدارەى دۆناڵد ترامپ سەرۆكى ئەمريكا سەپاندويەتى، بەپێى دەربڕينى ڕاپۆرتەكە "بە توندى لە دوو تيرۆرستدا و زۆر بە توندى (سەركێشيە سەربازيەكانى ئێران)ى كۆت و بەند كرد لە ناوچەكەدا. . "ئەتڵەنتيك كونسوڵ" ئەوەشى بڵاوكردوەتەوە، سەركەوتنى ئيسرائيل لەوەى كە ڕێگە لە ئێران بگرێت كە جێپێى خۆى لە سوريا جێگير بكات و حزبوڵڵا لە ڕووى سەربازيەوە بەهێز بكات ڕۆڵى گەورەى هەبوە لەوەى كە هەژمونى ئێران لەناوچەكە لاواز ببێت. . ئەوەش سەرەڕاى خۆپيشاندانەكانى لوبنان و عێراق كە ئاماژە بوون بۆ ئەوەى كە ئێران ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست لە دەست دەدات، دواتريش خۆپيشاندانەكانى مانگى نۆڤەمبەرى 2019ى ئێران ڕويدا ئەوەش هيواكانى بۆ گۆڕينى ڕژێمى ئەو وڵاتە زياد كرد، هەروەها كوشتنى قاسم سولەیمانى سەركردەى پێشوى فەيلەقى قودس لە مانگى يەكى ئەمساڵدا لەلايەن ئەمريكاوە زلـلەيەكى بەهێز بوو لە پلانەكانى ئێران كۆنترۆڵكردنى ناوچەكە. . هەر بەپێى ڕاپۆرتەكە، ڤايرۆسى كۆرۆناش تازەترين هەڕەشەيە لەسەر هەژمونى هەرێمى ئێران و چالاكيە پيسەكانى ئێران لە ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست خاوكردەوە، سەرەڕاى ئەوەش بونى ڕوسيا، ئەمريكا و توركيا لەسەر خاكى سوريا هۆكارن بۆ سنورداركردنى تاوانەكانى ئێران بۆ ئەوەى پێگەى خۆى لەو وڵاتە بەهێز بكات. . سەرەڕاى ئەوەش، دەستوەردانى فراوانى تاران لە كاروبارەكانى ناوخۆى بەغدا و ديمەشق و بەيروت بوە هۆى سەرهەڵدانى ناڕەزايەتيەكى گشتى لە جيهانى عەرەبيدا، وەبەرهێنانە زەبەلاحەكانى ئێران لە سنورەكانى دەرەوەى و لەسەر حسابى چارەسەركردنى كێشەكانى هاوڵاتيانى بوە هۆى دروستبونى ناڕەزایەتى زياتر لە ناوخۆى ئەو وڵاتە، ئەوەش هيواكانى بۆ ڕوخانى ڕژێمى ئەو وڵاتە زياد كردوە. . قەيرانى پەتاى كۆرۆنا لەكاتێكى زۆر خراپدا بوو بۆ ئێران، چونكە كشانەوەى ئەمريكا لە ڕێکكەوتنى ئەتۆمى ساڵى 2015 بوە هۆى گەڕانەوەى سزاكانى سەر تاران بەهۆى ئەوەشەوە كێشەكانى ئێران زياتر پەرەيان سەند و ئابورى ئەو وڵاتە ڕوبەڕوى قەيرانێك كردەوە كە پێشتر ڕوينەدابوو، سەرەڕاى ئەوەش دابەزينى زۆرى نرخى نەوتى خاو بەهۆى شەڕى نرخەوە لەنێوان ڕوسيا و سعوديە بوە هۆى ئەوەى قەيرانە ئابوريەكانى ئێران قوڵتر ببنەوە. . ڕاپۆرتەكە زياتر ڕونيكردوەتەوە، كوشتنى قاسم سولەيمانى گورزێكى بەهێز بوو لە تواناكانى كۆمارى ئيسلامى ئێران لە جێبەجێكردنى ئامانجە ستراتيژيەكانى لە ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاستدا، لانيكەم تا ماوەيەك. . ڕاپۆرتەکە ئەوەشى نەشاردوەتەوە، تائێستاش ئێران بەهێزە و تواناى ئەوەى هەيە لەسەر پێى خۆى بوەستێت و خاڵە لاوازەكانى بگۆڕێت بۆ دەرفەتێك بۆ مانەوە، هەروەها هەژمونى خۆى زياد بكات ئەوەش لەڕێگەى گونجاندنى ستراتيژەكانى بۆ بەرەنگاربونەوەى تەحەدا نوێكان. . دوبارە هەڵسەنگاندنەوە "ئەتڵەنتيك كونسوڵ" لە ڕاپۆرتەكەيدا دەڵێت، چالاكيەكانى ئەم دواييەى ئێران لە عێراق لەكاتى زيادبونى گرژيەكان لەنێوان هێزەكانى ئەمريكا و ميليشيا شيعەكانى سەربە ئێران، سەرەڕاى پەرەسەندنە سياسيەكان لە بەغدا ئاماژەن بۆ ئەوەى كە تاران هەڵسەندگاندن بۆ ستراتيژەكانى دەكاتەوەو شێوازى كاركردنى دەگۆڕێت بەشێوەيەك كە ڕێگەى پێبدات بەرژەوەنديەكانى بهێنێتە دى، وەك ناچاركردنى ولايەتە يەكگرتوەكانى ئەمريكا بۆ كشانەوە لە عێراق. . لە 9 ى نيسانى ئەمساڵدا عەدنان زورفى ڕاسپێردراوى پێشوو بۆ پێكهێنانى حكومەتى عێراق دەستى لە ئەركەكەى كێشايەوە، ئەوەش دواى بەرەنگاربونەوەيەكى زۆر لەلايەن حزبە سياسيەكانى نزيك لە ئێران، كە زورفيان بەوە تۆمەتبار دەكرد كە بەكرێگيراوى ئەمريكايە، دواى ئەوەش بەرهەم ساڵح سەرۆکكۆمار "مستەفا كازمى" سەرۆكى دەزگاى هەواڵگرى عێراقى بۆ پێكهێنانى حكومەتى داهاتوو ڕاسپارد. . لە ماوەى چەند هەفتەى ڕابردوو، ئێران بەردەوام بوو لە هەوڵەكانى بۆ ئەوەى كاريگەرى لەسەر پرۆسەى پێكهێنانى حكومەتى عێراق دروست بكات، ئەوەش بەهۆى ئەوەى ترسى لەوە هەبوو كە عەدنان زورفى سەركەوتوو بێت لە پێكهێنانى حكومەتى نوێ. . بەگوێرەى ڕاپۆرتەكە، ئەوەى ئاشكرايە ئەوەيە كە ئێرانيەكان خواستى ئەوەيان نييە مستەفا كازمى وەك سەرۆك وەزيرانى عێراق ببينن، بەڵام كاتێك ناچار بوون لەنێوان زورفى و ئەودا يەكيان هەڵبژێرن ئێرانيەكان توانيان ڕيزەكانى هێزە سياسيە سەرەكيەكانى عێراق دژى ئەو سياسەتە يەكخەن كە پێيان وابوو هەڕەشەكەى گەورەترە لەسەر بەرژەوەنديەكانى ئەوان. . ئەمجارەيان قاسم سولەيمانى نەبوو كە هەوڵيدا كاريگەريەكانى ئێران لەسەر سەركەوتويى پرۆسەى سياسى لە عێراقدا جێبەجێ بكات، بەڵكو "عەلى شەمخانى" سكرتێرى ئەنجومەنى باڵاى نيشتمانى ئێران بوو، كە مانگى پێشوو سەردانى شارى بەغداى كرد و لەگەڵ مستەفا كازمى كۆبويەوە، هەروەها دواتريش ئيسماعيل قائانى سەركردەى فەيلەقى قودسى ئەو وڵاتە سەردانى بەغداى كرد. . ئێران ڕوبەڕوى چەندين تەحەداى ناوخۆيى و دەرەكى بوەوە، بەڵام هەروەك چاوەڕێ ناكرێت نفوزى هەرێمى ئەو وڵاتە بەو شێوە خێرايە پاشەكشە بكات، چاوەڕێى ئەوەش ناكرێت كە ڕژێمەكە و ئابوريەكەى بەم نزيكانە بڕوخێن. . دەوڵەتێكى ئاڵۆز ڕاپۆرتەكەى "ئەتڵەنتيك كونسوڵ" ئەوەى ڕونكردوەتەوە، ئێران دەوڵەتێكى ئاڵۆزە و مێژويەكى درێژ و كۆمەڵێك ناوەندى هێزى جياوازى هەيە. . بەهۆى ئەوەشەوە پێويستە شيكردنەوەيەكى رەسەن و بەرپرسيارانە بكرێت ئەوەش لەسەر بنەماى دڵنياييەكانى ئێستا، نەك ئەوەى ئەو ڕێوشوێنانە بگيرێنە بەر كە جێى نيگەرانين و خاڵە لاوازەكانى پەراوێز بخرێن. .

کەناڵی ناس کورد لە تێلیگرام جۆین بکە