گه‌ڕان

Shadow Shadow
سیاسه‌تی

بەڵام هۆکار چییە؟

ڕێژەى مردنی کۆرۆنا لە ناوەڕاست و باشور شەش ئەوەندەى هەرێمی کوردستانە (تایبەت)

2020.04.12 - 10:23
ڕێژەى مردنی کۆرۆنا لە ناوەڕاست و باشور شەش ئەوەندەى هەرێمی کوردستانە (تایبەت)
ناس کورد- لەوانەیە لە هەندێک وڵات هۆکار یان گومانی بەرزی و نزمی ڕێژەى مردن بە کۆرۆنا تاڕادەیەکی زۆر ڕوونکرابێتەوە، بۆ نمونە، درەنگ ئەنجامدانی ڕێکارەکانی خۆپارێزی و قەدەغەی هاتوچۆ، یان کەمی و زۆری بەرگریی لەشی مرۆڤەکان، یاخود ڕێژەى پیسبوونی هەوای ئەو ناوچە، بەڵام خشتەى توشبوون و چاکبوونەوە و مردن بە کۆرۆنا هێشتا گوماناوییە، هەرچەندە بە شێوەیەکی گشتیی وڵاتانی ئەفریقی و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کەمتر بەر هێرشی ڤایرۆسەکە کەوتوون، بەڵام ڕێژەى مردن لە ناوچەیەکەوە بۆ ناوچەیەکی تر جیاوازە. . بۆ نمونە لە عێراق، ئامار و ژمارەى فەرمی ڕاگەیەنراو دەریدەخات کە ڕێژەى مردن بە کۆرۆنا لەو پارێزگایانەى کە کۆرۆنایان پێگەیشتووە جیاوازە، ڕێژەى مردنی توشبووانی کۆرۆنا بەپێی پارێزگاکانی عێراق بەم شێوەیەی خوارەوەیە: میسان: 50% بابل: 45% دیالە: 18.75% واست: 16.6% دیوانیە: 14.2% بەسرە: 8.8% بەغدا: 8.6% زیقار: 6.45% کەربەلا: 5.7% کەرکوک: 5% نەجەف: 3% سلێمانی: 2.9% هەولێر: 0% . بە تەماشاکردنی ڕێژەکان، پارێزگاکانی دەرەوەى هەرێمی کوردستان (باشور و ناوەڕاست) حاڵەتی مردنی زیاتریان تۆمارکردووە، لە هەرێمی کوردستان لە کۆی 329 توشبوو تەنها چوار (1.4%) توشبوو مردوون، بەڵام لە پارێزگاکانی تر ڕێژەى مردن لە پارێزگاکانی تری عێراق گەیشتووەتە 7%. . کەواتە کێشە لە شێوازی ژماردنیدا هەیە؟ ناوەڕاستی مانگی ڕابردوو، جەعفەر عەلاوی، وەزیری تەندروستی عێراق لەبارەى تۆمارکردنی ژمارەیەکی زۆری مردووان بە کۆرۆنا ڕایگەیاند، پێویستە پەنا ببرێتەبەر ڕوانگەی تایبەتمەندی ژماردن و ئامار و بە ڕاستی ژمارەکان هەژمار بکرێن. . ئەو کاتە، 14ی ئازاری 2020، تەنها نۆ کەس لەناو 110 توشبووی کۆرۆنادا مردبوون، عەلاوی وتی، "داوا دەکەم ژمارەکان بگۆڕن، چوار دانە لە نۆ مردووە نەخۆشی شێرپەنجەیان هەبووە، حاڵەتێکی تری مردنیش نەخۆشی درێژخایەنی هەبووە، بۆیە دەکرێت ژمارەکان باشتر بگۆڕین تاوەکو یەکانگیربێت لەگەڵ ڕاستیدا، واتە ئەوانەى کۆرۆنا کوشتوونی و ئەوانەشی بە نەخۆشی تر مردوون." . بەڵام عەلی بەیاتی، ئەندامی کۆمسیۆنی مافی مرۆڤ جەختیکردەوە کە شێواز و ڕێگای ژماردنی ڕێژەى مردووان ڕاستە و هیچ کێشەیەکی نییە. .

بەیاتی بە ناس کوردی ڕاگەیاند، "ئامارەکان بەپێی هۆکاری ڕاستەوخۆی مردنەکە تۆماردەکرێن لەو کات و ساتەدا، سەرجەم وڵاتانیش هەمان ڕێکار دەگرنەبەر بۆ ژماردنی مردووان."

. "بەرپرسیارێتی مردووان" بەپێی ئامارەکان، بابل دووەم زۆرترین ڕێژەى مردنی تۆمارکردووە، لە کۆی 10 توشبووی ڤایرۆسی کۆرۆنا پێنجیان مردوون، محەمەد جەعفەری، بەڕێوەبەری تەندروستی پارێزگاکە شیکردنەوەى بۆ بابەتەکە کرد و بەشێک لە هۆکارەکەى خستە پاڵ کەسوکاری توشبووان. . جەعفەری بە ناس کوردی وت، "زۆربەى زۆری توشبووانی کۆرۆنا لە بابل پێشتر توشبووی چەند نەخۆشییەکی درێژخایەنی وەک شێرپەنجە و تەنگەنەفەسی بوون کە ئەوەش چارەسەرکردنی ڤایرۆسەکەى سەختر کردبوو." . وتیشی، "کەسوکاری توشبووان بەشێک لە بەرپرسیارێتییان دەکەوێتە سەر شان بەهۆی درەنگ گەیاندنیان بۆ نەخۆشخانە و دەزگا تەندروستییەکان، بۆیە زۆرجار کار لە کار دەترازێت کە دەیبەنە نەخۆشخانەکان." . ئاماژەى بەوەشکرد، سەرجەم توشبووانی ڤایرۆسی کۆرۆنا کە هیچ کێشە و نەخۆشییەکییان نەبووە دۆخی تەندروستییان باشتر بووە و هەندێکیشیان نەخۆشخانەیان بەجێهێشتووە." . لە هەرێمی کوردستان تەنها چوار حاڵەتی مردن بە کۆرۆنا هەیە، ئەوانیش سەرجەمیان لە سلێمانی بوون، هەر چوار حاڵەتەکەش، بەپێی لێدوانی تەندروستی، نەخۆشی درێژخایەنیان هەبووە و بەهۆی خودی ڤایرۆسەکەوە نەمردوون، بەڵام هەڵگری ڤایرۆسەکە بوون. . "هەمیشە کەسانێک گومان دەکەن" زۆر کەس گومان لە ژمارە و ئامارەکان دەکات، ئەوان دەپرسن بۆچی لە جیهاندا ژمارەى مردوون بە کۆرۆنا تەنها 2%یە لەکاتێکدا لە عێراق 10%؟! . ئەوان دوو گومان دەخەنەڕوو بۆ ئەو ژمارانە، یان ئەوەتا کەرتی تەندروستی عێراق داڕوخاو و لاوازە و شکستی هێناوە لە چاککردنەوەى ئەو کەسانە، یان ئەوەتا ژمارەى توشبووان زۆر لەوە زیاترە کە بە فەرمی ڕاگەیەنراوە. . بۆ ئەگەری دووەم، نوێنەری ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی لە عێراق جەختیکردەوە کە ژمارە و ئاماری کۆرۆنا لە عێراق ڕاست و وردە و هیچ کێشەیەکی نییە. . هەندێکی تریش پێیان وایە کە ژمارەى پشکنینەکان لە عێراق کەمن و توانای دۆزینەوە و دیاریکردنی ژمارەى ڕاستەقینەی توشبووانیان نییە، بۆیە تەنها ژمارەیەکی کەم پشکنینیان بۆ کراوە ئەگەر بەراورد بکرێن بە وڵاتانی دراوسێ. . عێراق و تورکیا عەدنان نوار، ئەندامی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی ڕایگەیاند، ژمارەى ئەو عێراقییانەى تاوەکو هەفتەى ڕابردوو پشکنینی کۆرۆنایان بۆ کراوە گەیشتووەتە هەشت هەزار کەس، لەو ژمارەیەش هەزار کەسیان توشبوو بوون. . لەکاتێکدا وەزارەتی تەندروستی ژمارەیەکی زۆر زیاتر لەوە دەڵێت و ڕایگەیاند، ژمارەى ئەو کەسانەى لە عێراق پشکنینیان بۆ کراوە تاوەکو 7ی نیسان گەیشتووەتە 26 هەزار و 331 کەس. . بەڵام ئەگەر تەماشای تورکیا بکەین، وەزارەتی تەندروستی دەڵێت، ڕۆژانە پێنج هەزار پشکنینیان بۆ گومانلێکراوان کردووە، بەڵام لەئێستادا ئاستی توانستی پشکنینیان بەرزکردووەتەوە و گەیاندوویانەتە حەوت هەزار پشکنین لە ڕۆژێکدا. . ئەى ئیمارات؟ لە بەرانبەر ئەو 26 هەزار پشکنینە، ئیمارات ژمارەیەکی خەیاڵی لە پشکنین ڕاگەیاندوە، وەزارەتی تەندروستی ئیمارات ڕایگەیاند، تاوەکو ئێستا پشکنین بۆ نیو ملیۆن هاوڵاتی کراوە، واتە 0.5%ی سەرجەم دانیشتووان.